Wojskowa (policyjna) i cywilna porcelana na Ziemi Chrzanowskiej

Obecnie wiele obiektów na Ziemi Chrzanowskiej można zobaczyć już tylko na starej pocztówce. Jeśli już jednak zostały jakimś trafem oszczędzone to wyglądem zupełnie nie przypominają tego czym były w przeszłości albo ich przeznaczenie diametralnie się zmieniło. Pozostały w najlepszym wypadku mgliste wspomnienia i bardzo rzadkie materialne ślady w postaci m.in. użytkowej porcelany i innych drobiazgów.

Jeszcze niedawno… wróć! Czterdzieści lat temu na dworcu kolejowym w Trzebini w oczekiwaniu na pociąg można było zjeść solidny posiłek za rozsądne pieniądze, może nie tak wysublimowany jak na początku XX w., ale jednak ponieważ istniała kolejowa restauracja. W tej chwili nawet kasy biletowe nie istnieją. Oszczędności, rozumie się samo przez się. Tzn. zniknięte parówki.

TRZEBINIA - Restauracya kolejowa - Bahnhofsrestauration

Widokówka ilustrująca wygląd restauracji kolejowej w Trzebini. Fot. Archiwum autora

Z wyposażenia restauracji zachowały się nieliczne pamiątki np. sygnowane sztućce czy porcelana jak widoczny na poniższym zdjęciu talerz. Niby nic wyjątkowego, ale jak się w dalszej części artykułu okaże bardzo interesujący ze względu na mały szczegół. Zastawy stołowe dla restauracji były produkowane na specjalne zamówienie w czeskiej manufakturze Haas Cžjžek z Górnego Sławkowa (czes. Horní Slavkov, niem. Schlaggenwald) w kraju karlowarskim, która produkuje porcelanę od 1792 r. po dziś dzień i jest wysoko ceniona zarówno wśród kolekcjonerów jak i użytkowników współcześnie jej używających za nietuzinkowe wzornictwo.

talerz3

Firmowy talerz z trzebińskiej restauracji kolejowej z końca XIX w. sygnowany przez pierwszego w Czechach wytwórcę porcelany – Haas Cžjžek. Średn. 22,5 cm. Fot. Archiwum autora

Sąsiedni Chrzanów może się także pochwalić porcelaną przeznaczoną specjalnie dla swojego szpitala. Za sprawą… Niemców. Otóż w 1941 r. szpital zamówił w niemieckiej fabryce porcelany Bauscher w Weiden in der Oberpfalz w Bawarii kompletne zastawy stołowe z napisem „Krankenhaus Krenau” (Szpital Chrzanów). Porcelanowa misa z poniższego zdjęcia, ale bez szpitalnego napisu, to rzecz względnie popularna bowiem jest to masowa produkcja wedle obowiązującego wówczas urzędowego modelu „Schönheit der Arbeit” („Piękno pracy”) Deutsche Arbeitsfrontu (Niemieckiego Frontu Pracy). Misa „chrzanowska” to jest już swoista rzadkość. Widziałem w życiu tylko dwie sztuki.

szpital2

Niemiecka misa z chrzanowskiej lecznicy z ok. 1942 r. sygnowana przez Bauscher w Weiden in der Oberpfalz. Średn. 20,5 cm, głęb. 7cm. Fot. Archiwum autora

bierut

Szpital w Chrzanowie im. Bolesława Bieruta, pot. nazywany „starym” na widokówce z lat sześćdziesiątych ub. wieku. Przed wojną patronem był Marszałek Piłsudski. W 2012 r. zrównany z ziemią celem powstania nasłonecznionego kartofliska przyszłości. Fot. H. Hermanowicz, archiwum autora

Dzieje chrzanowskiego szpitala w kontekście historycznym kompleksowo opisał w świetnej monografii p. Kamil Bogusz. Publikacja zatytułowana jest „Ocalić od zapomnienia. 80 lat Szpitala Powiatowego w Chrzanowie”. Wydana została w 2013 r.

Na deser zostawiłem kolekcjonerską perełkę – niemiecką misę policyjną używaną na terenie Landkreis Krenau, czyli terenach przedwojennego pow. chrzanowskiego wcielonych do III Rzeszy Niemieckiej. Misy tego wzoru zasadniczo były produkowane na potrzeby Wehrmachtu, ale pewna ilość została przeznaczona dla SS i Policji (Ordnungspolizei, w skrócie OrPo). Cechą odróżniającą porcelanę wojskową od policyjnej był, ma się rozumieć policyjny Reichsadler, czyli godło państwowe w wieńcu laurowym. Iście aptekarskie ilości policyjnej porcelany jak poniższa misa zostały wyprodukowane przez tego samego producenta, który wytwarzał zastawy stołowe dla trzebińskiej restauracji kolejowej – Haas Cžjžek!

misa1

Niemiecka misa używana przez SS i Policję z 1942 r., sygnowana przez Haas Cžjžek. Średn. 34 cm, głęb. 8 cm. Fot. Archiwum autora

przedszkole_nr1_trzebinia

W czasie okupacji niemieckiej w budynku, w którym teraz mieści się Przedszkole Samorządowe Nr 1 w Trzebini widoczne na powyższej ilustracji znajdowała się siedziba niemieckiej Policji. Lata dziewięćdziesiąte ub. wieku. Fot. Karol Mroziewski, archiwum autora

Na niemieckiej mapie III Rzeszy w skali 1:2.000.000 z podziałem na granice okręgów NSDAP firmy Ravenstein datowanej na 21 listopada 1942 r. zaznaczyłem w linii prostej jaką drogę musiała pokonać porcelana z Weiden i Górnego Sławkowa do Trzebini. Przy dzisiejszej infrastrukturze drogowej porcelana musiałaby pokonać odpowiednio około 730 km i 630 km. Jestem ciekaw ile czasu trwało pokonanie tej trasy końcem XIX w. i w okresie II WŚ. Przy ostrożnych szacunkach dzisiaj trwałoby to od ośmiu do dziewięciu godzin.

mapa1

Ravenstein-Karte von Deutschland mit den Gaugrenzen der NSDAP (1942 r.). Fot. Archiwum autora

Zachęcam w tym miejscu Czytelników do przeszukania swoich strychów i piwnic, być może cudownie odnajdą się inne, nieznane dotąd porcelanowe pamiątki z Ziemi Chrzanowskiej. Poinformujcie mnie o swoich znaleziskach.

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s

Create a website or blog at WordPress.com

Up ↑

%d blogerów lubi to: