Medale i plakiety Bronisława Chromego

Niewątpliwie każdy kiedyś widział imponującą rzeźbę ziejącego ogniem Smoka Wawelskiego usytuowaną przy wzgórzu wawelskim w Krakowie, czy jednak zastanawiał się ktoś czyjego dłuta jest ta rzeźba? W niniejszym artykule postaram się zaprezentować Czytelnikom, zwłaszcza tym zainteresowanym specyficzną gałęzią numizmatyki jaką jest medalierstwo, twórczość krakowskiego artysty rzeźbiarza, której spora część dotyczy właśnie medali i plakiet – czcinajgodniejszego Mistrza Bronisława Chromego.

smok_wawelski

Rzeźba Smoka Wawelskiego, bozzetto, brąz patynowany 31 x 14 x 17 cm, sygnowana na spodzie B.CHROMY. Fot Desa Unicum

 

Artysta urodził się w 1925 r. w Leńczach k. Lanckorony (woj. małopolskie, pow. wadowicki, gm. Kalwaria Zebrzydowska). Przez całe życie związany jest z szeroko rozumianą sztuką, przy czym rzeźba stanowi główną jego specjalizację. Swoje szlify zdobywał pod okiem legendarnego sepleniącego „dziadunia” Xawerego Dunikowskiego, jest profesorem ASP w Krakowie. Zasadniczo wypadałoby w tym miejscu poprzestać na tych kilku lakonicznych informacjach biograficznych tytułem wstępu – wszak to dzieła świadczą o wielkości Twórcy, a nie tytuły.

DSCN3297 (1)

Medal wydany z okazji 100 rocznicy założenia Liceum Ekonomicznego im. Mikołaja Kopernika w Krakowie 1882-1982. Brąz patynowany. Waga 201 g, wym. 9,5 cm x 8,5 cm. Niesygnowany. Fot. Archiwum autora.

Bronisław Chromy jest autorem około tysiąca wyjątkowej urody medali i pod względem ilości ustąpić może jedynie bardzo płodnemu poznańskiemu medalierowi prof. Józefowi Stasińskiemu, którego dzieła liczone są w tysiącach. Za początek realizacji projektów medali można uznać koniec lat pięćdziesiątych ub. wieku, są one do chwili obecnej tworzone. Prace artysty charakteryzuje wyjątkowa precyzja, niepowtarzalny, unikalny styl, który łatwo rozpoznać niemal na odległość. Zdecydowana większość medali okolicznościowych opatrzona jest napisami wykonanymi czcionką, która jest jednym ze znaków rozpoznawczych autora. Co prawda nie każdy medal jest sygnowany puncą artysty, bowiem bywa tak, gdy artysta nie identyfikuje się z zaprezentowaną treścią, ale wprawne oko od razu rozpozna czyja ręka tworzyła medal. Oczywiście nie jest to reguła, spotykane są te same medale Chromego z nabitą puncą jak i bez niej. Ponadto w części niesygnowanych medali, zwłaszcza tych powstałych w drugiej połowie lat dziewięćdziesiątych ub. wieku i po 2000 r. zastosowana czcionka nie pozwala na oczywistą identyfikację autora.

DSCN3415 (2)

 

Medal przestrzenny wydany z okazji 25-lecia Teatru Ziemi Opolskiej 1945-1970. Brąz patynowany. Waga 132 g, średn. 7 cm. Niesygnowany. Fot. Archiwum autora.

Wśród tematów przewijających się w twórczości pojawia się m.in. historia, martyrologia, astronomia (układy planetarne i sylwetka Mikołaja Kopernika), sport etc. Spora część medali dotyczy również tematyki klerykalnej np. niesygnowany medal w wersji srebrnej i miedzianej dot. pielgrzymki Jana Pawła II do Polski w 1979 r. czy liczne medale i plakiety wydane na okoliczność wystaw filatelistycznych poświęconych papieżowi Polakowi. Co ciekawe, w 1980 r. z okazji obchodów 400-lecia Zamościa powstały jednocześnie dwa projekty tego samego medalu. Na pierwszy rzut oka wyglądają identycznie, ale różnią się małym szczegółem. Wersja partyjna na rewersie w górnej części posiada dwa Ordery: Krzyża Grunwaldu i Sztandaru Pracy, natomiast wersja kościelna w tym samym miejscu posiada herb Zamościa z przedstawieniem św. Tomasza Apostoła.

xstaczek

Medal wydany z okazji 50-lecia kapłaństwa ks. prałata Jana Stączka. (1977 r.). Brąz patynowany. Waga 345 g, średn. 10,5 cm. Sygnowany na rancie B.CHROMY. Fot. Archiwum autora.

Tematyka partyjna czy raczej socjalistyczna również była obecna na medalach np. z okazji 35-lecia PRL (1979 r.), czy choćby „okrągłej” 32 rocznicy Kongresu Zjednoczeniowego PPR i PPS (1980 r.) lub 40-lecia tegoż kongresu (1988 r.). W pracach poświęconych tej tematyce dominuje zawsze industrialny monumentalizm charakterystyczny dla socrealizmu i przepych – kopalnie, szyby, huty, piece i kominy hutnicze, talboty (rodzaj wagonów -przyp. autora), traktory, linie wysokiego napięcia czy też masy robotniczo-chłopskie.

DSCN3417 (3)

Medal zatytułowany „100 mln tona stali w 32 rocznicę Kongresu Zjednoczeniowego partii robotniczych 15.XII.1980. Z woli Partii, wysiłkiem całego Narodu, przy pomocy Kraju Rad”. Brąz. Waga 450 g, wym. 10 cm x 10,5 cm. Niesygnowany. Fot. Archiwum autora.

Wiele, o ile nie najwięcej medali zawiera wątki ściśle krakowskie np. medal z okazji odbudowy Pomnika Grunwaldzkiego (1976 r.) czy medal poświęcony XXIX Festiwalowi Filmów w Krakowie (1992 r.), na którym przedstawiony jest bajkowy Wawel i smoki ziejące ogniem. Nie ma się co dziwić, artysta był i najpewniej nadal jest zakochany w grodzie Kraka. Warto jednak odnotować epizod śląski w karierze demiurga Chromego. Odzwierciedleniem 17-letniej pracy w filii krakowskiej ASP w Katowicach były liczne prace poświęcone temu regionowi. Dość wspomnieć chociażby medal przedstawiający Pomnik Powstańców Śląskich w Katowicach czy też medal z okazji 25-lecia Parku Śląskiego w Chorzowie (1976 r.). Na medalach zaprezentowane zostały miasta Konurbacji Górnośląskiej np. Zabrze, czy Sosnowiec. Liczne medale i plakiety powstały dla upamiętnienia różnych ważnych rocznic i wydarzeń dla lokalnych społeczności. Nie sposób wymienić wszystkich realizacji, które nie tylko dotyczą Ziemi Krakowskiej czy Górnego Śląska, ale wszystkich regionów Polski, a także zagranicznych realizacji. Największy zbiór medali Bronisława Chromego mieści się w wrocławskim Muzeum Sztuki Medalierskiej, niemniej jednak „kieszonkowe pomniki” jak już wspomniałem powyżej rozsiane są na całym świecie, zarówno w muzeach jak i prywatnych kolekcjach.

rafineria_trzebinia_chromy

Plakieta wydana z okazji setnej rocznicy powstania Rafinerii w Trzebini 1895-1995. Brąz patynowany. Waga razem z cokołem i plastikową osłonką 706 g, wym. plakiety 13 cm x 10 cm. Sygnowana B.CHROMY. Numerowana. Fot. Archiwum autora.

Przekornie w ramach zakończenia powrócę do rzeźby Smoka Wawelskiego, a raczej okoliczności jej powstania, które były iście burzliwe. Przydługi cytat z Madeyskiego niech będzie zwieńczeniem tegoż tekstu.

Acz może to zabrzmieć dziwnie – smok znalazł się pod Wawelem i przed swą jamą całkiem przypadkowo i przypadkiem też zionie ogniem. Według bowiem zamysłu autora miał bluzgać wodą, gdyż został zaprojektowany jako fontanna dla krakowskiego Kazimierza […].

Jednak ówczesny prezydent miasta, Jerzy Skolicki, postanowił smoka postawić pod Wawelem, bo – istotnie – z Kazimierzem smok słabo się kojarzy, jako że nie z dziewic niewinnych, którymi smok zwykł się odżywiać, owo miasto słynęło […].

[…] Chromy postanowił zmienić koncepcję: otóż na nadrzecznych skałach przed jamą chciał postawić przednie łapy, tak jakby smok już się całym swym tułowiem w rzece pogrążył, a daleko, ze środka Wisły, miał sterczeć jego ogromny, zionący ogniem łeb. I rzeczywiście byłby to pomnik na miarę naszego smoka, przed którym Spielbergowskie pokraki musiałyby schylić czoła.

Niestety. Ten dla odmiany pomysł storpedował Skolicki, dowodząc, że Wisła niesie kożuch śmieci i przeróżnych paskudztw, wśród których na plan pierwszy wysuwają się – o zgrozo – zużyte prezerwatywy. A wawelski smok z prezerwatywą na głowie – to już zbyt wiele jak na wytrzymałość skołatanego ojca miasta.


Artykuł pierwotnie został opublikowany w drugim kwartale roku bieżącego w kwartalniku numizmatycznym – numizmatyków z miast Jastrzębie Zdrój, Praszka, Wieluń – „GROSZ” (nr 149, s. 16-20).

* * *

W ramach uściślenia muszę dodać, że powieliłem za Madeyskim błędne imię ówczesnego Prezydenta m. Krakowa. Oczywiście chodzi o Zbigniewa Skolickiego piastującego to stanowisko w latach 1959-69, a nie Jerzego.

Zaprojektowana przez Bronisława Chromego tablica pamiątkowa poświęcona Prezydentowi Skolickiemu jest wmurowana przy ul. Krzywej 12 w Krakowie.

Zbigniew_Skolicki

Tablica pamiątkowa projektu Bronisława Chromego. Fot. Iwona Grabska, Wikimedia Commons

Reklamy

One thought on “Medale i plakiety Bronisława Chromego

Add yours

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s

Create a website or blog at WordPress.com

Up ↑

%d blogerów lubi to: